Tại BJ38 gà bị sưng củ bàn chân thường có phần đệm dưới chân dày, phồng hoặc đau khiến dáng đi thay đổi. Một số trường hợp bắt đầu từ vùng chai nhỏ, trong khi trường hợp khác xuất hiện sau khi gà giẫm phải vật sắc hoặc sống lâu trên nền ẩm, cứng. Tổn thương bàn chân ở gia cầm có thể tiến triển từ dày da đến viêm, loét và sưng rõ, nhiễm khuẩn cũng là một nguyên nhân có thể gặp. Vì vậy, nên kiểm tra sớm thay vì chờ tới khi gà gần như không muốn đặt chân xuống đất.
Giới thiệu về tình trạng sưng củ bàn chân
Gà bị sưng củ bàn chân phần đệm dưới bàn chân là khu vực chịu phần lớn trọng lượng cơ thể mỗi khi gà đứng, bước hoặc nhảy xuống nền. Khi khu vực này liên tục chịu áp lực trên bề mặt cứng hoặc bị một vết xước nhỏ, lớp da có thể dày lên trước khi xuất hiện sưng và đau rõ.
Ở mức nhẹ, người nuôi đôi khi chỉ thấy một điểm chai nhỏ. Khi tiến triển, bàn chân có thể nóng, phồng và khiến gà bước ngắn. Một số trường hợp viêm bàn chân ở gia cầm còn hình thành vùng mô hoại tử hoặc áp-xe, đặc biệt khi vi khuẩn xâm nhập qua tổn thương ngoài da. Do đó, việc chăm sóc gà bị sưng củ bàn chân nên bắt đầu bằng quan sát, giảm áp lực lên chân và cải thiện môi trường. Không nên tự rạch sâu vùng sưng chỉ vì thấy một điểm cứng ở giữa bàn chân.
Dáng đi thường thay đổi trước khi chân sưng lớn
Gà sẽ tự điều chỉnh tư thế khi một bên bàn chân bắt đầu đau.
Bước ngắn và chuyển trọng lượng sang chân còn lại
Khi đi, chân đau thường chỉ chạm nền trong thời gian ngắn. Gà bị sưng củ bàn chân khi đi gà có thể hơi nghiêng thân sang phía đối diện để giảm lực tác động vào khu vực sưng. Nếu tình trạng này lặp lại liên tục, nên kiểm tra bàn chân ngay cả khi nhìn từ trên chưa thấy khác biệt rõ.
Đứng một chân nhiều hơn
Gà vẫn có thể đứng một chân lúc nghỉ, nhưng nếu một bên luôn được nhấc lên trong nhiều thời điểm khác nhau thì cần chú ý. So sánh hai bàn chân sẽ giúp thấy bên nào đang to, nóng hoặc dày hơn.
Lật bàn chân để nhìn trực tiếp phần đệm
Nhiều tổn thương nằm hoàn toàn ở mặt dưới nên rất khó phát hiện nếu chỉ nhìn dáng đứng.
Chai dày thường xuất hiện trước
Da có thể chuyển từ mềm sang dày, thô và sẫm hơn. Viêm da bàn chân ở gia cầm thường bắt đầu bằng tình trạng dày lớp sừng trước khi xuất hiện tổn thương sâu hơn. Gà bị sưng củ bàn chân nếu mới chỉ chai nhẹ, thay đổi nền chuồng và giảm áp lực có thể giúp hạn chế tình trạng tiến triển.
Mày sẫm màu cần theo dõi kỹ
Một vùng đen hoặc nâu ở giữa đệm chân đôi khi liên quan tới tổn thương sâu bên dưới. Nếu đi kèm sưng, nóng và đau, đây không còn là vấn đề thẩm mỹ của lớp da ngoài. Không nên bóc lớp mày chỉ để xem bên trong.
Nền chuồng ảnh hưởng rất lớn tới bàn chân
Bề mặt gà đứng mỗi ngày có thể góp phần làm tổn thương xuất hiện hoặc kéo dài.
Nền quá cứng làm tăng áp lực
Bê tông, gạch hoặc bề mặt cứng khiến lực từ cơ thể dồn trực tiếp vào một số điểm ở bàn chân. Cá thể nặng thường chịu ảnh hưởng rõ hơn. Có thể bố trí khu vực nghỉ có lớp nền sạch, khô và giảm độ cứng thay vì để gà đứng một bề mặt duy nhất cả ngày.
Nền ẩm làm da chân dễ tổn thương
Độ ẩm cao khiến lớp da tiếp xúc lâu với chất bẩn và dễ bị kích ứng. Viêm da bàn chân ở gia cầm có liên quan chặt với tình trạng nền và chất độn ẩm. Máng nước rò rỉ hoặc vị trí thường xuyên đọng nước nên được xử lý sớm.
Giảm vận động giúp chân có thời gian hồi phục
Mỗi bước đi đều tạo áp lực lên phần bàn chân đang sưng.
Thu hẹp khu vực đi lại tạm thời
Có thể cho gà nghỉ tại ô sạch, nền có độ bám và đủ chỗ xoay trở. Không cần nhốt quá chật nhưng cũng không nên để phải đi xa tìm thức ăn.
Đưa máng ăn và nước lại gần
Khi gà không cần di chuyển nhiều, vùng tổn thương được giảm tải rõ rệt. Điều này đặc biệt quan trọng nếu gà đang né chịu lực.
Làm sạch bàn chân ở mức vừa phải
Vệ sinh giúp nhìn rõ tổn thương và hạn chế chất bẩn bám lâu.
Rửa sạch đất và phân
Có thể dùng nước sạch để loại bỏ chất bẩn, sau đó làm khô bàn chân trước khi đưa gà trở lại chuồng. Không cần ngâm quá lâu vì da mềm kéo dài cũng không có lợi.
Không cạy vùng chai bằng vật sắc
Vùng sừng dày đôi khi đang che phủ mô nhạy cảm bên dưới. Cạy hoặc rạch tùy ý có thể làm đau và tạo vết hở mới.
Sưng nóng là dấu hiệu cần chú ý hơn chai khô
Hai tình trạng này không nên được xem giống nhau.
Chai nhỏ nhưng không đau
Nếu gà vẫn đi bình thường, vùng chai khô và không sưng, có thể bắt đầu bằng thay đổi nền và theo dõi. Gà bị sưng củ bàn chân nên kiểm tra vài ngày một lần xem kích thước có tăng hay không.
Phồng lớn và gà phản ứng đau
Gà bị sưng củ bàn chân sưng, nóng, đỏ hoặc có dịch cho thấy tổn thương đã tiến triển. Nhiễm trùng Staphylococcus ở gia cầm có thể gây bumblefoot với biểu hiện sưng đệm bàn chân và đi khập khiễng. Tình trạng này phù hợp với đánh giá thú y hơn tự can thiệp sâu tại nhà.
Khi nào cần hỗ trợ sớm?
Mức độ đau và khả năng chịu lực là hai tiêu chí quan trọng nhất để quyết định.
Gà gần như không đặt chân xuống
Nếu một chân bị nhấc liên tục hoặc gà chỉ nằm, tổn thương có thể đã ảnh hưởng đáng kể. Để kéo dài sẽ khiến chân còn lại chịu toàn bộ trọng lượng và dễ quá tải.
Có dịch, mùi hoặc vết loét sâu
Đây là lúc việc làm sạch bề mặt đơn thuần thường không đủ. Cần xác định tổn thương sâu tới đâu và có nhiễm khuẩn hay không.
Kết luận
Gà bị sưng củ bàn chân thường liên quan tới áp lực kéo dài, nền chuồng không phù hợp, vết thương hoặc viêm tại phần đệm chân. Dấu hiệu sớm dễ thấy nhất là bước ngắn, đứng một chân và xuất hiện vùng chai dưới đế. Khi mới phát hiện, nên giảm vận động, giữ nền khô sạch và kiểm tra dị vật trong chuồng. Nếu bàn chân sưng nóng, có dịch hoặc gà gần như không thể chịu lực, không nên tự rạch hay nặn mà cần kiểm tra chuyên môn để tránh làm tổn thương sâu hơn.